Can, Must, Want - Modals
Warm-up
💡 Модальні слова
In every language, we need to express what we CAN do, what we MUST do, and what we WANT to do. Ukrainian has many ways to express these ideas!
Grammar
Expressing Ability: могти vs вміти
Look at these sentences:
- Я можу говорити українською. (I can speak Ukrainian.) — general ability
- Я вмію плавати. (I know how to swim.) — learned skill
могти = physical/circumstantial ability вміти = acquired skill or knowledge
могти — Can (Physical Ability)
| Person | могти | IPA | Example |
|---|---|---|---|
| я | можу | /ˈmɔʒu/ | Я можу бігти. (I can run.) |
| ти | можеш | /ˈmɔʒɛʃ/ | Ти можеш допомогти? (Can you help?) |
| він/вона | може | /ˈmɔʒɛ/ | Він може прийти. (He can come.) |
| ми | можемо | /ˈmɔʒɛmɔ/ | Ми можемо зробити це. (We can do this.) |
| ви | можете | /ˈmɔʒɛtɛ/ | Ви можете почекати? (Can you wait?) |
| вони | можуть | /ˈmɔʒutʲ/ | Вони можуть грати. (They can play.) |
вміти — Know How To (Skill)
| Person | вміти | IPA | Example |
|---|---|---|---|
| я | вмію | /ˈvmijʊ/ | Я вмію готувати. (I know how to cook.) |
| ти | вмієш | /ˈvmijɛʃ/ | Ти вмієш танцювати? (Do you know how to dance?) |
| він/вона | вміє | /ˈvmijɛ/ | Вона вміє малювати. (She knows how to draw.) |
| ми | вміємо | /ˈvmijɛmɔ/ | Ми вміємо плавати. (We know how to swim.) |
| ви | вмієте | /ˈvmijɛtɛ/ | Ви вмієте водити? (Do you know how to drive?) |
| вони | вміють | /ˈvmijutʲ/ | Вони вміють грати на гітарі. (They know how to play guitar.) |
Expressing Obligation: повинен, треба, мусити
- Я повинен працювати. (I must work.) — personal obligation
- Треба працювати. (One must work.) — impersonal necessity
- Я мушу йти. (I have to go.) — strong obligation
повинен/повинна — Must (Personal)
This is an adjective that agrees in gender:
| Gender | Form | Example |
|---|---|---|
| masculine | повинен | Він повинен вчитися. (He must study.) |
| feminine | повинна | Вона повинна працювати. (She must work.) |
| neuter | повинне | — (rare) |
| plural | повинні | Вони повинні прийти. (They must come.) |
треба / потрібно — Need To (Impersonal)
These are impersonal — the «subject» is optional:
- Треба працювати. (One needs to work. / It's necessary to work.)
- Потрібно вчитися. (One needs to study.)
- Необхідно відповісти. (It's essential to answer.)
мусити — Must, Have To
| Person | мусити | IPA | Example |
|---|---|---|---|
| я | мушу | /ˈmuʃu/ | Я мушу йти. (I must go.) |
| ти | мусиш | /ˈmusɪʃ/ | Ти мусиш зробити це. (You must do this.) |
| він/вона | мусить | /ˈmusɪtʲ/ | Вона мусить залишитися. (She must stay.) |
| ми | мусимо | /ˈmusɪmɔ/ | Ми мусимо почекати. (We must wait.) |
| ви | мусите | /ˈmusɪtɛ/ | Ви мусите відповісти. (You must answer.) |
| вони | мусять | /ˈmusʲɑtʲ/ | Вони мусять знати. (They must know.) |
Expressing Permission: можна / не можна
- Можна /ˈmɔʒnɑ/ увійти? (May I enter?)
- Не можна /nɛ ˈmɔʒnɑ/ палити тут. (Smoking is not allowed here.)
можна = allowed, permitted не можна = not allowed, forbidden
Formal Variants
| Word | Meaning | Example |
|---|---|---|
| дозволено | permitted | Тут дозволено фотографувати. (Photography is permitted here.) |
| заборонено | forbidden | Тут заборонено палити. (Smoking is forbidden here.) |
Recommendations and Advice
| Word | Meaning | Example |
|---|---|---|
| слід | should, ought | Слід відпочити. (One should rest.) |
| варто | worth, advisable | Варто подивитися цей фільм. (This movie is worth watching.) |
Trying and Succeeding
| Verb | Meaning | Example |
|---|---|---|
| намагатися | to try, attempt | Я намагаюся зрозуміти. (I'm trying to understand.) |
| старатися | to try hard | Він старається вчитися. (He tries hard to study.) |
| пробувати | to try, taste | Спробуй цю страву! (Try this dish!) |
| вдаватися | to succeed | Це не вдається. (This isn't working out.) |
| встигати | to manage (in time) | Я не встигаю! (I don't have time!) |
Modal Adjectives
| Adjective | Meaning | Example |
|---|---|---|
| здатний/здатна | capable | Він здатний зробити це. (He is capable of doing this.) |
| готовий/готова | ready | Я готовий почати. (I'm ready to start.) |
| згодний/згодна | willing, agree | Вона згодна допомогти. (She agrees to help.) |
| впевнений/впевнена | sure | Я впевнений. (I'm sure.) |
| певний/певна | certain | Він певний у своєму рішенні. (He's certain of his decision.) |
Examples in Context
- Я можу говорити українською. (I can speak Ukrainian.)
- Вона вміє плавати дуже добре. (She knows how to swim very well.)
- Ти можеш відкрити вікно? (Can you open the window?)
- Вони вміють грати на піаніно. (They know how to play piano.)
- Я не можу прийти сьогодні. (I can't come today.)
- Я вмію читати. (I know how to read.)
- Я повинен працювати завтра. (I must work tomorrow.)
- Треба вчитися кожен день. (One must study every day.)
- Вона мусить закінчити проект. (She has to finish the project.)
- Ми повинні прийти вчасно. (We must arrive on time.)
- Потрібно відповісти на лист. (It's necessary to answer the letter.)
- Можна взяти це? (May I take this?)
- Тут не можна палити. (Smoking is not allowed here.)
- Дозволено фотографувати. (Photography is permitted.)
- Заборонено входити. (Entry is forbidden.)
- Можна сісти тут? (May I sit here?)
- Я намагаюся зрозуміти граматику. (I'm trying to understand grammar.)
- Він старається говорити українською. (He tries hard to speak Ukrainian.)
- Я готовий почати урок. (I'm ready to start the lesson.)
- Вона здатна зробити це сама. (She's capable of doing it herself.)
- Ми згодні допомогти. (We agree to help.)
Dialogues
— Можна увійти?
— Так, можна. Заходь!
— Дякую. Можна сісти тут?
— Звичайно. Сідай.
— А можна відкрити вікно? Тут тепло.
— Так, будь ласка.
— May I come in?
— Yes, you may. Come in!
— Thank you. May I sit here?
— Of course. Sit down.
— And may I open the window? It's warm here.
— Yes, please.
— Ти вмієш плавати?
— Так, я вмію плавати, але не вмію нирати.
— А ти можеш навчити мене?
— Звичайно! Я можу допомогти.
— Чудово! Коли ми можемо почати?
— Do you know how to swim?
— Yes, I know how to swim, but I don't know how to dive.
— And can you teach me?
— Of course! I can help.
— Wonderful! When can we start?
— Що ти мусиш робити сьогодні?
— Я повинен закінчити роботу. А потім треба купити продукти.
— А завтра?
— Завтра я вільний. Не треба працювати.
— Чудово! Ти можеш прийти до мене?
— Так, звичайно!
— What do you have to do today?
— I must finish work. And then I need to buy groceries.
— And tomorrow?
— Tomorrow I'm free. No need to work.
— Wonderful! Can you come to my place?
— Yes, of course!
💡 могти vs вміти
Remember: могти is about possibility («I can do it now»), while вміти is about skill («I know how to do it»). A swimmer might say «Я вмію плавати» (I know how to swim) but «Я не можу плавати сьогодні — вода холодна!» (I can't swim today — the water is cold!)
🌍 Permission in Practice
In Ukraine, you'll often see signs with заборонено (forbidden): «Палити заборонено» (Smoking forbidden), «Вхід заборонено» (Entry forbidden). For polite requests, use «Можна...?» — it's universal!
💡 Regional Variation
мусити is more common in Western Ukraine and formal contexts. In everyday speech, повинен or треба are more typical in central Ukraine.
Практика
Вправа 1: Переклад
Перекладіть речення на українську мову.
- I can speak Ukrainian.
- You must work today.
- May I open the window?
📋 Підсумок
Ви вивчили модальні дієслова. Тепер ви знаєте українську краще! Ви знаєте, як сказати «я можу», «я вмію» та «я хочу». Ви також знаєте слова «треба», «можна» та «заборонено». Тепер ви можете планувати свій день! Це була гарна робота (This was good work). Українська мова дуже гарна!
Міф: Українська мова — це діалект.
Факт: Це неправда! Українська — це окрема солов'їна мова (separate nightingale language). Вона має свою граматику та історію.
Coming up: Module 25 will teach you reflexive verbs for daily routines!
Need More Practice?
External Review
🎯 Activities
Modal Meanings
Modal Categories
Ability (Здатність)
Obligation (Обов'язок)
Permission (Дозвіл)
могти Conjugation
Obligation Words
Ability or Skill?
Does the sentence «Я вмію плавати» express ability or skill?
How do you categorize the sentence «Я не можу прийти сьогодні»?
What category does «Вона вміє готувати українські страви» specifically belong to?
Which category matches the question «Ти можеш відкрити ці двері?» accurately?
Does the sentence «Він вміє грати на гітарі» mean skill or ability?
How is the sentence «Ми можемо почати зараз» correctly categorized here?
What does the sentence «Вони вміють танцювати сальсу» actually express?
Which category fits «Я не можу знайти свої ключі» accurately?
Choose the category for "Can you help me with this?"
Does "She can speak four languages" express a learned skill?
Is "I can't swim today because the water is cold" a skill issue?
Choose the correct category for "We can't go there now."
Modal Meanings
Which English phrase represents «Можна увійти?» accurately today?
What isaccurately the English meaning of «Тут заборонено палити»?
How do you accurately say «Я повинен працювати» in English?
What doesaccurately the phrase «Варто подивитися цей фільм» mean?
How do you accurately translate «Треба вчитися кожен день»?
What does precisely the sentence «Вона готова почати» mean?
Which English translation is correct for «Тут дозволено фотографувати»?
Which phrase accurately translates «Слід відпочити» into English?
What is accurately the meaning of «Не можна»?
How do you say accurately "I promise" in Ukrainian?
What does precisely the word «Здатний» mean?
Which phrase accurately means "I have to go" in Ukrainian?
Modal Sentences
Modal Understanding
«Вміти» means "to know how to".
«Могти» means "must".
«Можна» is used to ask permission.
«Заборонено» means "allowed".
«Треба» is an impersonal word for necessity.
«Повинен» changes gender: повинен/повинна.
«Варто» means "worth" or "advisable".
«Мусити» means "to want".
«Готовий» means "ready".
«Слід» means "forbidden".
«Здатний» means "capable".
«Не можна» means "you can".
📚 Vocabulary
| Word | IPA | English | POS | Gender | Note |
|---|---|---|---|---|---|
| здатний | /zdˈatnɪj/ | capable | adj | ||
| необхідно | /nɛɔbxˈidnɔ/ | necessary! | adv | ||
| нирата | /nɪrata/ | diving (rare/dialect) | noun | ж | |
| палити | /palˈɪtɪ/ | to burn, to smoke | verb | ||
| проект | /prɔɛkt/ | project | noun | ч | |
| піаніно | /pianˈinɔ/ | piano | noun | с | |
| солов'їний | /sɔlɔʋˈjinɪj/ | nightingale (adj), melodic | adj | ||
| фотографувати | /fɔtɔɦrafuʋˈatɪ/ | to photograph | verb | ||
| холодний | /xɔlˈɔdna/ | cold | noun | ж |